# Avrupa'da savunma kararları finansman ve siyasi onay eşiğinde

NATO ve Avrupa savunması 11 ülkenin gündeminde; Moldova-Romanya ortak alımından Grönland onayına kadar kararların çoğu finansman, parlamento oylaması ya da Washington'ın yanıtına bağlı.

## Ortak alımdan genel askerliğe uzanan savunma kararları

NATO ve Avrupa savunması, 30 Ekim ile 5 Kasım arasındaki dönemde 11 ülkenin gündeminde yer aldı ve konu 5 gündür gündemde kalıyor. Öne çıkan gelişmeler Moldova'dan Grönland'a, Litvanya'dan Norveç'e uzanıyor; ortak payda savunma kararlarının finansmanı ve siyasi onay süreci. Moldova ve Romanya savunma bakanlıkları, Avrupa Birliği'nin savunma alımlarına uzun vadeli uygun kredi sağlayan Avrupa için Güvenlik Eylemi (SAFE) programı kapsamında ilk ortak askerî alım anlaşmasını 2 Kasım'da Bükreş'te imzaladı. Moldova, ordusu için 62 IVECO askerî kamyonu satın alacak; araçlar Romanya'daki IVECO fabrikasında üretilecek. Litvanya'da Devlet Savunma Konseyi genel erkek askerliğine geçilmesini kararlaştırdı; uygulama 2032'de başlayacak. Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda maliyetin yaklaşık 120 milyon avro olabileceğini söyledi. Litvanya Ordusu bu yıl 4,9 bin gencin çağrıldığını, sağlık koşullarını karşılayan tüm erkekler çağrılsaydı sayının yaklaşık 8 bine çıkacağını açıkladı. Grönland parlamentosu Inatsisartut, ABD, Danimarka ve Grönland arasındaki güvenlik ve savunma anlaşmasını 3 Kasım'daki ikinci görüşmede 16 kabul oyuyla onayladı; ret oyu çıkmadı, 7 milletvekili çekimser kaldı. Metin ABD'ye Grönland'da 2 yeni askerî üs kurma izni veriyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Danimarka parlamentosu Folketing'in 19 Kasım'da metni oylaması gerekiyor.

## Ülkelerde önleyici adımlar ve plan tartışmaları ayrışıyor

Norveç gündeminde Rusya sınırına 7 kilometre uzaklıktaki Kirkenes'e hava gözetim sensörlerinin yerleştirilmesi öne çıkarken, Çekya gündeminde ordunun 2040'a kadar geliştirilmesine ilişkin plan tartışılıyor. Norveç Savunma Bakanlığı adımın önleyici nitelikte olduğunu ve somut yeni bir tehditten kaynaklanmadığını bildirdi. Sensörler NASAMS hava savunma sisteminin parçası; Sør-Varanger Garnizonu'ndaki Avcı Taburu'na da yıl sonuna kadar 30'dan fazla asker ekleniyor. Savunma Bakanı Tore O. Sandvik, Ukrayna'daki deneyimlerin iyi bir genel görünümün ve erken uyarının önemini gösterdiğini söyledi. Çekya'da Andrej Babiš hükümeti, Cumhurbaşkanı Petr Pavel'in katıldığı toplantıda planı onayladı. Plan, 2040'a kadar en az 32 bin kariyer asker ve 15 bin aktif yedek asker hedefliyor; savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2'sinin üzerine çıkarılması ise 2030'dan itibaren öngörülüyor. Pavel planı gerçekçi bulmadı ve 2040'ta bile NATO'nun beklediği kabiliyet hedeflerinin karşılanmayacağını söyledi. Genelkurmay Başkanı Miroslav Hlaváč ise Çekya'nın NATO yükümlülüklerinin yüzde 70'ini yerine getiremediğini belirtti. Pavel, sorumluluğun orduda değil, ülkenin güvenliğinden sorumlu hükümette olduğunu vurguladı. Litvanya'da tartışma takvim üzerinde yoğunlaşıyor: Anavatan Birliği-Litvanya Hristiyan Demokratları lideri Laurynas Kasčiūnas uygulama süresini fazla uzun buldu; partisi daha önce 2030'da başlamayı önermişti. Başbakan Sinkevičius daha iddialı bir plan istediğini, ancak ordu komutanının gerekçeleriyle ikna olduğunu söyledi. Grönland'da ise muhalefetteki Naleraq anlaşmanın referanduma götürülmesini istedi; partinin Dışişleri, Ticaret ve Hammadde Bakanı Múte B. Egede hakkında verdiği güvensizlik önergesi çoğunluk bulamadı.

## Alçak irtifa girişimi, Romanya'daki ABD varlığı ve Suudi koordinasyonu

Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, NATO'nun alçak irtifadaki hava tehditlerine karşı yetenek geliştirme girişimine katılımı öngören notayı imzaladı. Belge, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Yunanistan, Romanya, İsveç ve Türkiye savunma bakanlarının işbirliği mutabakat metnine katılımı sağlıyor. Girişim, seyir füzeleri, insansız hava araçları ve güdümlü bombalar dahil 150 metrenin altındaki tehditlere karşı koruma amaçlıyor. NATO Destek ve Tedarik Ajansı piyasa araştırması yapıp mevcut teknolojilerin kataloğunu hazırlayacak. Bulgaristan'ın üç yıl boyunca yıllık 220.000 avro katkı payı ödemesi öngörülüyor; nota onay için Ulusal Meclis'e gönderilecek. Türkiye, mutabakatı imzalayan ülkelerden biri. Romanya gündeminde ise ABD Savunma Politikası Müsteşarı Elbridge Colby'nin Bükreş ziyareti öne çıktı. Colby, Cumhurbaşkanı Nicuşor Dan, Dışişleri Bakanı Dan Neculăescu ve Savunma Bakanı Radu Oprea ile Karadeniz'in güvenliğini ve ABD'nin Avrupa'daki askerî duruşunun gözden geçirilmesini görüştü. Neculăescu, Washington'ın henüz nihai bir karar vermediğini ve Romanya'nın ABD varlığının sürmesini istediğini söyledi. Cumhurbaşkanlığı kaynağına göre Dan, askerlerin barınma maliyetlerini ve ek yakıt giderlerini Romanya'nın karşılamasını önerdi. Washington'ın bu teklife vereceği yanıt henüz açıklanmadı. Suudi Arabistan gündeminde ise Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman'ın NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile telefonda askerî ve savunma işbirliğini görüşmesi yer aldı. Prens Halid ayrıca Kanada, Almanya ve İspanya savunma bakanlarıyla ikili ilişkileri ele aldı; Almanya ve Kanada bakanlarıyla Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarını ortak olarak kınadı.

## Kararlar henüz netleşmedi, yük paylaşımı tartışması sürüyor

Dönemin haberleri, savunma kararlarının finansman, siyasi onay ve ittifak içi güvence başlıklarında sınandığını gösteriyor. Tarafsız statüdeki Moldova'nın ilk kez AB savunma finansmanıyla komşusuyla ortak alım yapması, bölgesel savunma işbirliğinin derinleştiğine işaret ediyor. Grönland'daki anlaşmanın akıbeti Folketing oylamasına, Romanya'daki ABD varlığı Washington'ın yanıtına, Çekya'daki plan ise hükümet ile cumhurbaşkanı arasındaki değerlendirme farkının nasıl çözüleceğine bağlı. Bu başlıkların hiçbirinde nihai sonuç henüz belli değil; kararlar netleştikçe ittifak içindeki yük paylaşımı tablosu da belirginleşecek.

## İzlenecek göstergeler

• Folketing'in 19 Kasım'da Grönland anlaşmasını oylaması • Washington'ın Romanya'nın barınma ve yakıt gideri teklifine yanıtı • Bulgaristan'ın NATO alçak irtifa girişimine ilişkin notanın Ulusal Meclis'ten geçmesi • Çekya'da 2040 ordu planının hükümet ve cumhurbaşkanı arasındaki tartışması

## Türkiye açısından

Türkiye, NATO'nun alçak irtifadaki hava tehditlerine karşı yetenek geliştirme girişiminin dayandığı işbirliği mutabakatını imzalayan ülkeler arasında yer alıyor. Savunma ve güvenlik alanında faaliyet gösteren Türk kurumları için NATO Destek ve Tedarik Ajansı'nın hazırlayacağı piyasa araştırması ve teknoloji kataloğu izlenmesi gereken bir gelişme. Romanya'daki ABD varlığına ilişkin Washington'ın yanıtı da Karadeniz'in güvenliği açısından takip edilmeli.

Bu analiz, Dış Gündem'in 2026-10-30 – 2026-11-05 arasında 90 ülkenin yerel basınından derlediği brifinglerden "NATO ve Avrupa savunması" konusunda seçilmiş 8 kaynak destekli maddeye dayanır (8 kaynak ülke). Metin yapay zekâ ile yazıldı; her sayı yayından önce kaynak verilerle karşılaştırıldı, her paragraf dayandığı haberleri gösterir. Anılma sıklığı ekonomik performans ya da kamuoyu ölçümü değildir.

Kaynak: https://disgundem.com/analiz/linkedin-analizi-2026-11-06-savunma-ve-guvenlik-1730
