ABD’NİN BARIŞ PLANINA KİEV’DEN KARŞI HAMLE

Ukrayna, Rusya’ya toprak tavizi içermeyen revize bir barış planını Beyaz Saray’a sunmaya hazırlanıyor.

Özet

Kiev, ABD’nin öncülük ettiği ve Rusya’ya önemli tavizler içermekle eleştirilen ilk taslağın ardından, Washington’a yeni bir barış planı karşı önerisi hazırlıyor.
Revize metnin merkezinde beş başlık var: 800 bin kişilik ordu tavanı, şartlı NATO üyeliği kapısı, “kalıcı” NATO askerine yasak, ABD’den 5. madde benzeri güvenlik garantisi ve Ukrayna’nın kaybettiği toprakları askeri yolla geri almama taahhüdü.
Bu maddeler, ilk 28 maddelik taslaktaki en tartışmalı hükümleri yumuşatıyor; özellikle Kırım, Luhansk ve Donetsk’in “fiilî Rus toprağı” olarak tanınmasını öngören kısım metinden çıkmış durumda.
Yeni taslak bu kırmızı çizgiyi tamamen karşılamasa da, Kiev’e önceki versiyona göre daha geniş manevra alanı açıyor.

Planın son hali: 5 kritik madde

Revize barış planının “çekirdeğini” şu beş madde oluşturuyor:

Ukrayna ordusuna 800 binlik tavan
- Barış döneminde Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’nin personel sayısı en fazla 800 bin ile sınırlandırılacak.
- İlk metinde bu üst sınır 600 bin olarak yazılmıştı; yeni rakam, Kiev’in güvenlik kaygılarını kısmen dikkate alan bir “iyileştirilmiş kısıtlama” niteliğinde.
NATO üyeliği için oybirliği şartı
- Ukrayna’nın NATO’ya katılabilmesi, tüm üye ülkelerin onayına bağlanıyor. Şu anda ittifak içinde bu konuda tam bir mutabakat yok.
- İlk taslakta Kiev’in NATO üyeliği, fiilen masadan kaldırılmak üzere kurgulanmıştı. Şimdi kapı tamamen kapanmıyor ama “yüksek eşiğe” bağlanmış durumda.
Ukrayna’da ‘kalıcı’ NATO askeri olmayacak
- NATO, Ukrayna topraklarında kalıcı konuşlu birlik bulundurmamayı taahhüt ediyor.
- İlk metinde bu hüküm çok daha sertti ve hiçbir NATO askerinin Ukrayna’da bulunamayacağı yazılıydı. Yeni formül, eğitim ve rotasyon temelli varlığa kısmi alan açarken, Moskova’ya “kapıda NATO ordusu yok” mesajı veriyor.
ABD’den 5. madde benzeri güvenlik garantisi
- Washington, Rusya’nın yeniden saldırması halinde, NATO Antlaşması’nın 5. maddesine benzeyen bir karşılık taahhüdü verebilecek.
- Bu, Ukrayna’ya yönelik bir saldırının, pratikte tüm ittifaka yönelmiş gibi ele alınabileceği anlamına geliyor; ayrıntıları müzakerelere açık.
- İlk taslakta bu düzeyde bir ABD garantisi hiç yoktu; revize metin, Kiev’e kâğıt üzerinde daha güçlü bir “caydırıcılık şemsiyesi” sunuyor.
Kaybedilen toprakları askeri yolla geri almama taahhüdü
- Ukrayna, hâlihazırda Rus işgali altındaki bölgeleri askeri operasyonla geri almama, bunun yerine müzakere ve diplomasi yolunu deneme sözü verecek.
- İlk taslakta ise Kırım, Luhansk ve Donetsk’in “fiilî Rus toprağı” olarak kabul edilmesi öngörülüyordu; bu hüküm, Kiev ve Avrupa başkentlerinde ciddi tepki çekmişti. Şimdi bu açık tanıma maddesi metinden çıkmış durumda, ancak fiili kontrol alanlarında “güç kullanmama” sözü Moskova’ya dolaylı bir güvence veriyor.

Neden önemli?

Bu başlıklar, sadece Ukrayna–Rusya savaşı için değil, Avrupa güvenlik mimarisinin geleceği için de kritik:

Ordunun 800 bin olması, Ukrayna’yı konvansiyonel güç olarak sınırlandırırken, Rusya açısından “sınırında devasa bir NATO destekli ordu olmayacağı” mesajı taşıyor.
NATO kapısının açık ama çok dar bırakılması, Kiev’i tamamen dışarıda bırakmıyor; aynı zamanda Moskova’ya “yarın sabah Ukrayna-NATO bayrak değişimi olmayacak” sinyali veriyor.
Kalıcı NATO gücü yok taahhüdü, Rusya’nın uzun süredir dile getirdiği “sınırda NATO üssü istemiyoruz” şikâyetini kısmen absorbe ediyor.
ABD’nin 5. madde benzeri garantisi, kâğıt üzerinde Ukrayna’yı Nato üyesi olmadan da “yarı NATO koruması” altına sokabilecek bir araç; bu, hem Rusya’ya caydırıcılık hem de Avrupa’ya güvence anlamına geliyor.
Ukrayna’nın askeri yolla toprak almama sözü, Moskova’nın en önemli kazanımlarından biri olabilir; buna karşılık, Kırım ve Donbas’ın “Rus toprağı” olarak açıkça tanınmaması Kiev’e siyasi manevra alanı bırakıyor.

Başka bir deyişle: Planın bu son hali, “Rusya’nın tüm taleplerinin karşılandığı bir metin” olmaktan çıkmış, ama Ukrayna’ya da tam anlamıyla “zafer” sunmuyor.

Zelenski’nin kırmızı çizgisi: Toprak yok, referandum var

Zelenski, hem ABD’ye hem Avrupa’ya, toprak devrinin hukuken ve siyaseten imkânsız olduğunu açıkça hatırlatmaya devam ediyor:

Ukrayna anayasası ve iç hukuk, toprak devrini parlamentonun ötesinde, halka gidecek bir referanduma bağlıyor; devlet başkanına bu konuda tek başına yetki tanımıyor.
Zelenski, bu nedenle “ne hukuken ne de ahlaken toprak veremem” diyerek, hem içeride hem dışarıda “Minsk 3” benzeri bir formüle kapıyı kapatıyor.
Yeni planın beşinci maddesindeki “askeri yolla geri almama” ifadesi, Kiev’in hukuki pozisyonunu değil, savaş sahasının dondurulmasına dönük fiili bir taahhüdü yansıtıyor.

Kiev’in Washington’a göndermeye hazırlandığı 20 maddelik yeni karşı öneri, bu beş maddeyi baz alıp egemenlik ve güvenlik garantilerini daha da güçlendirmeyi amaçlıyor.

AVRUPA’NIN İP ÜZERİNDE YÜRÜDÜĞÜ UKRAYNA POLİTİKASI

Avrupa başkentleri, bu süreçte klasik bir ikilemle karşı karşıya:

Bir yandan, Rusya’nın işgal ettiği topraklarla ödüllendirilmesinin, yarın başka ülkeleri de teşvik edebileceğinden endişe ediyorlar.
Öte yandan, Trump yönetiminin “hızlı çözüm” baskısını tamamen reddetmenin, ABD ile güvenlik ilişkisinde yeni çatlaklar yaratmasından çekiniyorlar.
- Kiev’e, “seninleyiz, toprak konusunda seni satmayız” mesajı,
- Washington’a ise, “bu planı, Rusya lehine dengesini düzelttiğimiz sürece konuşabiliriz” sinyali veriliyor.

Fransa ve İngiltere, Ukrayna sahasında uluslararası güç konuşlandırılması da dahil daha ileri güvenlik önlemlerini tartışmaya açarken; Almanya ve İtalya gibi ülkeler riskin tırmanmasından endişe ederek daha temkinli duruyor.

Büyük resim

Son revizyonla birlikte “Trump’ın Ukrayna barış planı” üçüncü fazına girmiş durumda:

faz: 28 maddelik orijinal taslak, Kiev ve Avrupa’da “Rusya için yazılmış gibi” algılanan, ağır toprak tavizleri içeren bir çerçeve.

faz: Avrupa ve Ukrayna’nın itirazlarıyla 20 maddeye indirilen ve Kırım–Donbas tanıma maddesi gibi en tartışmalı unsurları törpülenen metin.

faz: Kiev’in, Washington’a göndermeyi planladığı karşı öneri; hedef, toprak konusunda geri adım atmadan, güvenlik garantileri ve yeniden inşa paketini maksimuma çıkarmak.

Bu dengeler içinde asıl düğüm, hâlâ “toprak–güvenlik takası” etrafında dönüyor:

Moskova, işgal ettiği bölgelerin en azından fiilen tanınmasını istiyor.
Kiev, bu tanımayı kabul etmeden, ateşkesi ve yeniden inşayı mümkün kılacak güvenlik şemsiyesi peşinde.
Washington ve Avrupa başkentleri ise, hem Rusya’yı caydıracak hem de kendi kamuoylarına anlatılabilir bir “bitmiş savaş” hikâyesi arıyor.

DIŞGÜNDEM