DIŞGÜNDEM

15 ekim 2025 Suriye tarihinde en az 8 aralık 2024 tarihi kadar önemli bir tarih olarak kayıtlara geçti.

Bir yıl öncesine kadar Rus ordusunun Suriye’nin öözellikle de İdlib’in her köşesinde aradığı, hedef aldığı Heyet Tahrir el Şam lideri Ahmet el Şara (o günkü ismiyle Golani) bugün Rusya’nın başkenti Moskova’daki Kremlin sarayında Putin ile işte bu pozu verdi.

Çok değil Ekim 2024’te böyle bir fotoğraf karesi mümkün olmayacak, imkansız bir durumdu.

Şara’nın Moskova Ziyareti

Suriye’nin yeni lideri Ahmed el-Şara, Moskova’ya gerçekleştirdiği ilk resmi ziyaretle, ülkesinin on yılı aşkın bir iç savaşın ardından yeniden tanımlanan dış politikasını şekillendirmeye yönelik en somut adımlarından birini attı. Kremlin’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelen Şara, Aralık 2024’te Beşar Esad rejimini deviren isyancı koalisyonun lideri olarak, Moskova’nın uzun yıllardır süregelen Suriye politikasını yeniden tanımlamaya çalışıyor. Bu ziyaret, yalnızca iki ülke arasındaki askeri ve ekonomik ilişkileri değil, aynı zamanda Orta Doğu’nun kırılgan jeopolitik dengelerini de etkileyebilecek potansiyel taşıyor.

Yeni Dönemde Eski Müttefiklik

Ziyaret, Şara’nın iktidara gelişinin üzerinden yaklaşık on ay geçtikten sonra gerçekleşti. İç savaş boyunca Esad rejiminin en önemli dış destekçisi olan Rusya, rejimin çöküşü sonrası Esad’a siyasi sığınma hakkı tanımış, ailesiyle birlikte Moskova’da güvenli bir yaşam sürmesine izin vermişti.

Şara ise, El Kaide bağlantılı geçmişi nedeniyle uluslararası arenada temkinle yaklaşılan bir figür olarak, bu tarihsel bagajı aşmak amacıyla “diplomatik normalleşme” arayışında.

Suriye devlet ajansı SANA, ziyaretin amacını “Rusya ile ilişkileri yeniden şekillendirmek ve siyasi-ekonomik iş birliğini genişletmek” olarak tanımladı. Şara, görüşmenin başında Arapça yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Rusya ile bizi bağlayan ortak çıkarlar ve tarihsel anlaşmalar var. Bu ilişkileri yeni dönemin ruhuna uygun biçimde yeniden tanımlamaya çalışıyoruz.”

Putin ise, Moskova’nın “ilginç ve faydalı birçok girişimi desteklemeye hazır” olduğunu vurgulayarak, iki ülke arasında “uzun vadeli stratejik diyalog” geliştirilmesi gerektiğini belirtti.

Askerî Dengeler ve Üslerin Geleceği

Görüşmelerin en kritik başlıklarından biri, Rusya’nın Suriye’deki askerî varlığı oldu. Kremlin yetkilileri daha önce, gündemde Hmeymim hava üssü (Lazkiye), Tartus deniz üssü ve Kamışlı havaalanındaki Rus tesislerinin geleceğinin konuuşulacağını duyurmuştu.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Şam yönetiminin bu üslerin kalmasını istediğini, Moskova’nın ise bunları “Afrika operasyonlarına lojistik merkez” olarak kullanmayı planladığını açıkladı. Ancak Şara yönetimi, Esad dönemine ait askerî kalıntıların yeniden silahlandırılmaması yönünde güvence talep ediyor. Aynı zamanda Suriye ordusunun yeniden yapılandırılmasında Rusya’dan teknik ve eğitim desteği bekliyor.

Kulislerde, Şara’nın Moskova’dan Beşar Esad’ın yargılanmak üzere iadesini talep edeceği iddiaları da yer aldı. Ancak Rusya’nın bu isteğe sıcak bakmadığı; Esad’a tanınan sığınma hakkının, “hayati güvenlik endişeleri” temelinde verildiği ifade ediliyor.

Ziyaretin bir diğer önemli boyutu, 10 gün önce yapılan parlamento seçimleri oldu. Putin, bu seçimleri “Suriye’de siyasi konsolidasyonun başlangıcı” olarak değerlendirerek,

“Suriye, zorluklara rağmen tüm siyasi güçlerin etkileşimini güçlendirecek bir süreç yürütüyor.” ifadelerini kullandı.

Moskova açısından bu seçimler, Şara yönetiminin meşruiyetini pekiştiren ve Rusya’nın yeni dönemdeki çıkarlarını güvence altına alan bir adım niteliğinde. Şara içinse seçim, savaş sonrası yeniden yapılanmanın uluslararası meşruiyet kazanması açısından hayati bir sınav olarak görülüyor.

Moskova gündeminde ekonomi de güçlü bir yer tuttu. Şara, Rusya’dan savaş tazminatı, avantajlı buğday tedariki ve İsrail’in güney Suriye’de oluşturmak istediği genişletilmiş tampon bölgeye karşı diplomatik destek talep etti.

Rus yetkililer, Ekim ayı başında Şam’da yapılan ön görüşmelerde belirlenen “çok sayıda girişimin” uygulamaya konulacağını belirtti. Bu çerçevede, iki ülke dışişleri bakanlıkları arasında düzenli teknik temas mekanizması kurulması planlanıyor.

Görüşme sonrası ortak basın toplantısının yapılmaması, tarafların diplomatik ihtiyatını ve konuların hassasiyetini yansıtıyor.

Moskova-Şam Hattında Yeni Dönem

Şara’nın Moskova ziyareti, Suriye’nin Esad sonrasaı döneminde diplomatik manevra kapasitesinin ilk büyük testi olarak değerlendiriliyor. Rusya, bölgede enerji, lojistik ve güvenlik çıkarlarını korumaya çalışırken; Şara yönetimi uluslararası yaptırımların hafifletilmesi ve yeniden inşa sürecine dış destek sağlanması için diplomatik alan açmaya çalışıyor.

Moskova-Şam hattı bugün sadece iki ülke arasındaki ilişkilerin değil, Orta Doğu’nun gelecekteki güç mimarisinin de sınandığı bir zemin. Rusya’nın Suriye’deki kalıcı varlığı, artık bölgesel olmaktan çıkıp küresel jeostratejik dengeleri etkileyen bir unsur haline geliyor.