DIŞGÜNDEM

Hamas, 3 Ekim 2025 akşamı, ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze barış planına resmi yanıtını yayınladı. Yanıt, Gazze’deki saldırıları durdurma ve esir takası amacıyla olumlu bir tutum sergiliyor, ancak planın bazı unsurlarını ulusal konsensüs ve uluslararası hukuka dayalı olarak tartışmaya açıyor.

Tam metin şöyle:

“Gazze Şeridi’nde dirençli halkımıza karşı yürütülen saldırganlık ve imha savaşını durdurma çabası içinde, ulusal sorumluluk ve halkımızın temel prensipleri, hakları ve üstün çıkarları konusundaki endişeye dayanarak, İslami Direniş Hareketi (Hamas), ABD Başkanı Donald Trump’ın planıyla başa çıkmak için sorumlu bir tutum belirlemek amacıyla liderlik kurumları içinde derin istişareler, Filistin güçleri ve fraksiyonlarıyla kapsamlı istişareler ve arabulucular ile dostlarla istişareler gerçekleştirmiştir.

Kapsamlı bir inceleme sonrasında, hareket kararını vermiş ve aşağıdaki yanıtı arabulucu kardeşlere sunmuştur: İslami Direniş Hareketi, Hamas, Gazze Şeridi’ndeki savaşı sona erdirmeye, tutukluların değişimine, yardımın derhal girişine, Gazze Şeridi’nin işgalinin reddine ve Filistin halkımızın yerinden edilmemesine yönelik çağrıda bulunan Arap, İslami ve uluslararası çabaları, ayrıca ABD Başkanı Donald Trump’ın çabalarını takdir etmektedir.

Bu bağlamda ve düşmanlıkların sona erdirilmesi ile Gazze Şeridi’nden tam çekilmenin sağlanması amacıyla, hareket, Başkan Trump’ın teklifinde yer alan değişim formülüne göre tüm İsrailli tutukluları, hem yaşayan hem de ölenleri serbest bırakma anlaşmasını ilan etmektedir, ancak değişim için saha koşullarının karşılanması şartıyla. Bu bağlamda, hareket, anlaşmanın detaylarını tartışmak için arabulucular aracılığıyla derhal müzakerelere girme hazırlığını teyit etmektedir.

Hareket ayrıca, Gazze Şeridi’nin yönetimini, Filistin ulusal konsensüsüne ve Arap ile İslami desteğe dayalı bağımsız bir Filistin organına (teknokratlar) devretme anlaşmasını yenilemektedir.

Başkan Trump’ın teklifinde Gazze Şeridi’nin geleceği ve Filistin halkının doğal haklarıyla ilgili bahsedilen diğer konular, kapsamlı bir ulusal tutumla bağlantılıdır ve ilgili uluslararası yasalar ve kararlara dayanmaktadır. Bunlar, kapsamlı bir Filistin ulusal çerçevesi içinde tartışılacaktır. Hamas bunun parçası olacak ve tam sorumlulukla katkıda bulunacaktır.”

Bu yanıt, Trump’ın planındaki esir takası ve yardım girişini kabul ederken, Gazze’nin geleceğiyle ilgili diğer maddeleri (örneğin silahsızlanma ve yönetişim) Filistin ulusal diyaloğuna bırakıyor.

Trump’ın 20 Maddelik Gazze Barış Planı
ABD Başkanı Donald Trump’ın 29 Eylül 2025’te açıkladığı plan, Gazze’de kalıcı barışa yönelik 20 maddeden oluşuyor. Plan, derhal ateşkes, esir takası, silahsızlanma ve yeniden inşayı kapsıyor. Tam liste şöyle:

1. Gazze, komşularına tehdit oluşturmayan, radikalizmden arındırılmış, terörden uzak bir bölge olacaktır.
2. Gazze, yeterince acı çekmiş olan Gazze halkının yararına yeniden geliştirilecektir.
3. Her iki taraf da bu teklifi kabul ederse, savaş derhal sona erecektir. İsrail güçleri, rehinelerin serbest bırakılmasına hazırlanmak için kararlaştırılan hatta çekilecektir. Bu süre zarfında, tüm askeri operasyonlar, hava ve topçu bombardımanları dahil olmak üzere askıya alınacak ve muharebe hatları, tam aşamalı çekilme koşulları karşılanana kadar dondurulacaktır.
4. İsrail’in bu anlaşmayı kamuoyu önünde kabul etmesinden sonraki 72 saat içinde, tüm rehineler, yaşayan ve ölenler, geri dönecektir.
5. Tüm rehineler serbest bırakıldıktan sonra, İsrail, 250 ömür boyu hapis cezası mahkumu artı 7 Ekim 2023’ten sonra tutuklanan 1.700 Gazzeli’yi serbest bırakacaktır, bu bağlamda tutuklanan tüm kadın ve çocuklar dahil. Serbest bırakılan her İsrailli rehinelerin kalıntıları için, İsrail 15 ölen Gazzeli’nin kalıntılarını serbest bırakacaktır.
6. Tüm rehineler geri döndükten sonra, barış içinde bir arada yaşamayı taahhüt eden ve silahlarını devreden çıkaran Hamas üyelerine af verilecektir. Gazze’den ayrılmak isteyen Hamas üyelerine, kabul eden ülkelere güvenli geçiş sağlanacaktır.
7. Bu anlaşmanın kabul edilmesi üzerine, Gazze Şeridi’ne tam yardım derhal gönderilecektir. En azından, yardım miktarları, 19 Ocak 2025 anlaşmasında yer alan insani yardım miktarlarıyla uyumlu olacak, altyapının (su, elektrik, kanalizasyon) rehabilitasyonu, hastaneler ve fırınların rehabilitasyonu ve enkazı kaldırmak ve yolları açmak için gerekli ekipmanın girişi dahil.
8. Gazze Şeridi’nde yardımın girişi ve dağıtımı, iki tarafın müdahalesi olmadan Birleşmiş Milletler ve ajansları, Kızıl Haç ve her iki tarafa da bağlı olmayan diğer uluslararası kurumlar aracılığıyla ilerleyecektir. Refah geçişinin her iki yönde açılması, 19 Ocak 2025 anlaşması kapsamında uygulanan aynı mekanizmaya tabi olacaktır.
9. Gazze, Gazze halkı için kamu hizmetleri ve belediyelerin günlük işleyişinden sorumlu teknokratik, apolitik bir Filistin komitesi tarafından geçici geçiş yönetimi altında yönetilecektir. Bu komite, nitelikli Filistinlilerden ve uluslararası uzmanlardan oluşacak, yeni bir uluslararası geçiş organı olan “Barış Kurulu” tarafından denetim ve gözetim altında olacaktır; bu kurul Başkan Donald J. Trump tarafından başkanlık edilecek ve diğer üyeler ile devlet başkanları duyurulacaktır, Eski Başbakan Tony Blair dahil. Bu organ, Gazze’nin yeniden geliştirilmesi için çerçeve belirleyecek ve fonlamayı yönetecek, ta ki Filistin Yönetimi, çeşitli tekliflerde belirtilen reform programını tamamlayana kadar, 2020’de Başkan Trump’ın barış planı ve Suudi-Fransız teklifi dahil, ve Gazze’nin kontrolünü güvenli ve etkili bir şekilde geri alana kadar. Bu organ, Gazze halkına hizmet eden modern ve verimli bir yönetim oluşturmak için en iyi uluslararası standartları çağıracak ve yatırımı çekecek şekilde olacaktır.
10. Gazze’yi yeniden inşa etmek ve canlandırmak için bir Trump ekonomik kalkınma planı, Orta Doğu’daki bazı gelişen modern mucize şehirleri doğuran uzmanlar paneli toplanarak oluşturulacaktır. İyi niyetli uluslararası gruplar tarafından hazırlanmış birçok düşünceli yatırım teklifi ve heyecan verici geliştirme fikri dikkate alınacak, güvenlik ve yönetim çerçevelerini sentezleyerek Gazze için iş, fırsat ve umut yaratacak yatırımları çekmek ve kolaylaştırmak için.
11. Katılımcı ülkelerle müzakere edilecek tercihli gümrük ve erişim oranlarıyla özel bir ekonomik bölge kurulacaktır.
12. Kimse Gazze’den ayrılmaya zorlanmayacak ve ayrılmak isteyenler özgürce ayrılabilecek ve geri dönebilecek. İnsanları kalmaya teşvik edeceğiz ve onlara daha iyi bir Gazze inşa etme fırsatı sunacağız.
13. Hamas ve diğer fraksiyonlar, Gazze’nin yönetiminde doğrudan, dolaylı veya herhangi bir biçimde rol almayacaklarına razı olacak. Tüm askeri, terör ve saldırı altyapısı, tüneller ve silah üretim tesisleri dahil olmak üzere yok edilecek ve yeniden inşa edilmeyecektir. Bağımsız gözlemcilerin denetimi altında Gazze’nin silahsızlandırılması süreci olacak, silahların kalıcı olarak kullanılamaz hale getirilmesi için kararlaştırılan bir devreden çıkarma süreci dahil ve uluslararası fonlu bir geri alım ve yeniden entegrasyon programı ile desteklenecek, hepsi bağımsız gözlemciler tarafından doğrulanacak. Yeni Gazze, müreffeh bir ekonomi inşa etmeye ve komşularıyla barış içinde bir arada yaşamaya tam olarak bağlı olacaktır.
14. Bölgesel ortaklar tarafından, Hamas ve fraksiyonların yükümlülüklerine uymalarını ve Yeni Gazze’nin komşularına veya halkına tehdit oluşturmamasını sağlamak için garanti sağlanacaktır.
15. Amerika Birleşik Devletleri, Arap ve uluslararası ortaklarla çalışarak Gazze’ye derhal konuşlandırılacak geçici bir Uluslararası İstikrar Gücü (ISF) geliştirecektir. ISF, Gazze’deki doğrulanmış Filistin polis güçlerini eğitecek ve destekleyecek ve bu alanda kapsamlı deneyime sahip Ürdün ve Mısır ile danışacaktır. Bu güç, uzun vadeli iç güvenlik çözümü olacaktır. ISF, İsrail ve Mısır ile çalışarak sınır bölgelerini güvence altına alacak, yeni eğitilmiş Filistin polis güçleriyle birlikte. Cephaneliğin Gazze’ye girmesini önlemek ve Gazze’yi yeniden inşa etmek ve canlandırmak için malların hızlı ve güvenli akışını kolaylaştırmak kritik öneme sahiptir. Taraflar arasında bir çatışma önleme mekanizması kararlaştırılacaktır.
16. İsrail, Gazze’yi işgal etmeyecek veya ilhak etmeyecektir. ISF kontrol ve istikrarı kurdukça, İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), silahsızlandırmaya bağlı standartlar, kilometre taşları ve zaman çerçevelerine göre çekilecek, IDF, ISF, garantörler ve Amerika Birleşik Devletleri arasında kararlaştırılacak, amacı İsrail, Mısır veya vatandaşlarına tehdit oluşturmayan güvenli bir Gazze’dir. Pratik olarak, IDF, işgal ettiği Gazze topraklarını ISF’ye aşamalı olarak devredecek, geçiş otoritesiyle yapacakları anlaşmaya göre, Gazze tamamen güvenli hale gelene kadar herhangi bir yeniden dirilen terör tehdidinden korunmak için güvenlik çevresi varlığı kalacak.
17. Hamas’ın bu teklifi geciktirmesi veya reddetmesi durumunda, yukarıdakiler, IDF’den ISF’ye devredilen terörden uzak bölgelerde ilerleyecek, ölçeklendirilmiş yardım operasyonu dahil.
18. Hoşgörü ve barış içinde bir arada yaşama değerlerine dayalı bir dinler arası diyalog süreci kurulacak, Filistinlilerin ve İsraillilerin zihniyetlerini ve anlatılarını değiştirerek barıştan elde edilebilecek faydaları vurgulayarak.
19. Gazze yeniden geliştirilmesi ilerledikçe ve Filistin Yönetimi reform programını sadakatle uyguladıkça, nihayet Filistin halkının arzusu olarak tanıdığımız Filistin kendi kaderini tayin etme ve devletleşme için güvenilir bir yolun koşulları oluşabilir.
20. Amerika Birleşik Devletleri, İsrail ve Filistinliler arasında barışçıl ve müreffeh bir arada yaşama için siyasi ufku kabul etmek üzere bir diyalog kuracaktır.

***

7 ekim 2023’te İsrail’in Gazze’ye saldırılarından bu yana iki kez ateşkes ilan edilebildi. Ateşkes anlaşmalarından ikincisi İsrail tarafından birinci aşamasının sonunda bozuldu.

Gazze’de İlk ateşkes girişimi, Katar ve Mısır’ın arabuluculuğunda 2023 yılında, İsrail’in Gazzeye başlattığı saldırılardan 48 gün sonra gerçekleşti. 24 Kasım 2023’te başlayan “insani ara”, 1 Aralık’a kadar sürdü. Bu süreçte:

• Hamas, 105 rehineyi (çoğunlukla kadın ve çocuk) serbest bıraktı.
• İsrail, 240 Filistinli mahkumu serbest bıraktı.
• Gazze’ye sınırlı insani yardım girişi sağlandı

Ancak ateşkesin uzatılması başarısız oldu. İsrail, 1 Aralık’ta operasyonlara yeniden başladı. Bu dönem, savaşın en yoğun evrelerinden biri olarak kaydedildi.

2024 boyunca, ateşkes için birden fazla girişim yapıldı. Mart 2024’te İsrail ve Hamas, Aralık 2023’ten beri ilk kez doğrudan müzakerelere başladı. Hamas, taleplerini yumuşattı ve kalıcı ateşkes yerine geçici bir anlaşmayı kabul etmeye yaklaştı, ancak taraflar arasında anlaşmazlıklar sürdü.

Mayıs 2024’te ABD’nin sunduğu bir teklif tartışıldı, ancak Hamas’ın “kalıcı ateşkes” ısrarı ve İsrail’in güvenlik talepleri nedeniyle ilerleme sağlanamadı.

Yıl boyunca, Gazze’de yerinden edilenlerin sayısı milyonları aştı, açlık ve hastalıklar yayıldı. Uluslararası toplum, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde ateşkes çağrıları yaptı, ancak vetolar nedeniyle bağlayıcı kararlar çıkmadı.

2025’in başında önemli bir gelişme yaşandı. 19 Ocak 2025’te İsrail ve Hamas arasında yeni bir ateşkes anlaşması yürürlüğe girdi. Bu anlaşma, üç aşamalı bir planı kapsıyordu:

• Birinci Aşama (42 Gün): Hamas, 33 İsrailli rehineyi (kadınlar, yaşlılar ve ağır yaralılar) serbest bıraktı. İsrail, yaklaşık 1.900 Filistinli mahkumu bıraktı. Gazze’ye yeterli insani yardım girişi sağlandı, yerinden edilen Filistinliler evlerine dönmeye başladı ve İsrail kısmi çekilme yaptı. Uçuşlar ve askeri operasyonlar sınırlı olarak durduruldu.
• İkinci Aşama: Kalan rehinelerin serbest bırakılması ve İsrail’in Gazze’den tam çekilmesi planlandı.
• Üçüncü Aşama: Gazze’nin yeniden inşası ve uzun vadeli barış görüşmeleri.

Anlaşma, 42 gün sürdü ancak tam uygulanmadı. Mart ayında ikinci aşamaya geçilmesi beklenirken, anlaşmazlıklar çıktı. 27 Mayıs 2025’te İsrail, altı haftalık ateşkesin ardından askeri operasyonlara yeniden başladı.

Eylül-Ekim 2025’te, ABD Başkanı Donald Trump’ın devreye girmesiyle ateşkes görüşmeleri yeni bir ivme kazandı. Trump, İsrail’e “bombalamayı hemen durdurun” çağrısı yaptı ve Hamas’a bir teklif sundu. 3 Ekim 2025’te Trump, Hamas’a Pazar akşamına (6 Ekim) kadar anlaşma için süre verdi.

Hamas, 4 Ekim’de yanıt verdi: Tüm İsrailli rehineleri (canlı veya ölü) serbest bırakmayı kabul etti, ancak “saha koşullarının sağlanması” ve teklifin bazı maddeleri üzerinde ek müzakereler talep etti.

7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze’deki ateşkes süreçleri, kısa süreli duraklamalarla sınırlı kaldı. İki resmi ateşkes anlaşması (Kasım 2023 ve Ocak 2025) rehinelerin bir kısmını serbest bıraktı, ancak kalıcı barışa ulaşılamadı.