DIŞGÜNDEM

Afganistan’daki Taliban rejiminin son hamlesi, dijital çağın en çarpıcı izolasyon örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.

29 Eylül 2025’te başlayan ülke çapında internet ve telekomünikasyon kesintisi, Taliban’ın “ahlaksız faaliyetleri önleme” gerekçesiyle fiber optik bağlantıları kesmesiyle gerçekleşti. NetBlocks gibi küresel internet gözlemcilerine göre, 43 milyondan fazla nüfuslu ülkede bağlantı seviyesi %1’in altına düştü.

 Bu kesinti, sadece iç iletişim ağlarını felç etmekle kalmadı; aynı zamanda Afganistan’ı küresel sistemden kopararak, insani yardım, ekonomi ve diplomatik ilişkilerde derin yaralar açtı.

Taliban, 2021’de iktidarı ele geçirdikten sonra, katı yönetimi doğrultusunda toplum üzerinde artan kısıtlamalar uyguladı. Kadınların eğitim ve iş hayatından dışlanması, Birleşmiş Milletler (BM) ofislerinde çalışmasının yasaklanması gibi adımlar, rejimin otoriter eğilimlerini ortaya koydu.

İnternet kesintisi ise bu zincirin en son halkası: Eylül ortasında Balkh, Badakhshan, Takhar, Kandahar, Helmand ve Nangarhar gibi eyaletlerde başlayan fiber optik kesintileri, 29 Eylül’de ülke geneline yayıldı.

Yetkililer, “ahlaksız faaliyetleri” gerekçe göstererek, 3G ve 4G hizmetlerini bir hafta içinde kapattı; yalnızca 2G mobil ağ kaldı. Taliban’ın açıklamasına göre, 8-9 bin telekomünikasyon direği devre dışı bırakıldı ve kesinti “ikinci bir emre kadar” sürecek.

Bu adım, Taliban’ın daha önce online pornografi ve muhalif seslere karşı duyduğu kaygıları yansıtıyor. Ancak analistler, kesintinin asıl amacının muhalifleri susturmak, bağımsız medyayı engellemek ve terör gruplarının faaliyetlerini gizlemek olduğunu savunuyor.

 Afganistan, zaten Ağustos 2025’te doğu eyaletlerinde meydana gelen 6.0 büyüklüğündeki depremle sarsılmışken –ki bu felaket 2.200’den fazla can aldı ve yüz binleri evsiz bıraktı– bu kesinti, ülkeyi daha da kırılgan hale getirdi.

İnternet kesintisinin ilk 48 saati içinde, Afganistan’da günlük hayat adeta durma noktasına geldi. Cloudflare Radar verilerine göre, başkent Kabil’de internet trafiği en keskin düşüşü yaşadı; bunu Herat ve Kandahar izledi.

BM, kesintinin kadınları ve kızları izole ettiğini vurguluyor; online eğitim fırsatları yok oldu ve 1.1 milyon kız çocuğu eğitimden mahrum kaldı.

Afganistan’ın zaten kırılgan ekonomisi –2020’de nüfusun %47’si yoksulluk sınırının altında yaşıyordu– ağır darbe aldı. Bankacılık sistemleri çöktü, ATM’ler çalışmıyor ve işletmeler kapandı. E-ticaret platformları gibi Aseel, el sanatları satan kadın girişimcileri küresel müşterilerden kopardı. Tedarik zincirleri, nakliye ve pazar işlemleri felç oldu.

Kabul Uluslararası Havalimanı’nda dokuz uçuş iptal edildi; Flightradar24’e göre diğer seferler de etkilendi.

 Sağlık hizmetleri, hastanelerin iletişim eksikliği nedeniyle aksadı. Deprem sonrası yardım operasyonları yavaşladı; BM, gerçek zamanlı koordinasyonun imkansızlaştığını belirtiyor.

TOLOnews gibi Kabil’den yayın yapan tv kanalları yayınlarını sınırladı; AP ve AFP gibi ajanslar Kabil bürolarıyla bağlantı kuramadı. Bağımsız medya susturuldu, muhalif sesler bastırıldı.

Diplomatik kaynaklar, Taliban’ın kendi idari işlevlerini bile etkilediğini belirtiyor; hükümet ofisleri, gümrük ve mali sistemler durdu.

 Sınır bölgelerinde, Spin Boldak gibi yerlerde Pakistan sinyalleri kullanılarak kısmi iletişim sağlanıyor, ancak bu da sınırlı. BM Afganistan Misyonu (UNAMA), kesintiyi “önemli zarar” olarak nitelendirdi ve Taliban’a erişimi geri getirme çağrısı yaptı.

 İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), kesintinin eğitim, ticaret ve haklara erişimi engellediğini vurgulayarak, uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırdı.

Bu kesinti Taliban’ın izolasyon stratejisini güçlendiriyor. Rejim, dijital erişimi kontrol ederek, iç muhalefeti bastırıyor ve terör gruplarının (örneğin el-Kaide veya IŞİD) faaliyetlerini gizliyor. Küresel olarak, Afganistan’ın izolasyonu mülteci akınlarını artırabilir; sınır gerilimleri (Pakistan’la) yükselebilir. Ayrıca, yardımlara bağımlı bir ülkede (nüfusun büyük kısmı insani yardıma muhtaç) bu hamle, Batı’nın “etkileşim” politikasını sorgulatıyor.

Çin ve Rusya gibi aktörler, Taliban’ı desteklerken, bu tür adımlar Batı’nın yaptırımlarını tetikleyebilir.

Sonuç olarak Taliban’ın internet kesintisi, Afganistan’ı 21. yüzyılın dışında bırakarak, ülkeyi “dijital karanlığa” mahkum ediyor.

Kısa vadede, ekonomik çöküş ve insani kriz derinleşecek ki ekonomik olarak ülke krizin de ötesinde. Uzun vadede ise, genç nesillerin göçü ve toplumsal hoşnutsuzluk artacak. Uluslararası toplum, bu izolasyona karşı uydu tabanlı alternatifler (örneğin Starlink, ancak Taliban’ın 3 milyon Afganî cezasıyla yasakladığı) geliştirmeli. Aksi takdirde, Afganistan’ın “kayboluşu”, küresel güvenlik mimarisinde yeni çatlaklar yaratacak.