DIŞGÜNDEM

ABD hükümeti, federal harcamaları finanse etmek için yıllık bütçe yasalarını geçirmek zorunda. Mali yıl 1 Ekim’de başladığından, Kongre’nin 30 Eylül’e kadar bütçe üzerinde uzlaşması gerekiyordu. Ancak, Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında derin ayrılıklar yaşandı. Demokratlar, geçici harcama yasasına (stopgap bill) sağlık hizmetlerini genişleten maddeler eklenmesini talep etti –örneğin, Affordable Care Act (Obamacare) sübvansiyonlarının uzatılması ve Medicaid kesintilerinin tersine çevrilmesi. Cumhuriyetçiler ise bu konuları ayrı müzakerelere bırakmayı savunarak, “temiz” bir geçici yasa önerdi.  

Başkan Donald Trump, Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada, kapanmayı Demokratlar için “kötü” sonuçlar doğuracak bir fırsat olarak nitelendirdi: “Kapanma sırasında geri dönüşü olmayan şeyler yapabiliriz; çok sayıda insanı işten çıkarabiliriz, beğendikleri programları kesebiliriz.” Trump, işten çıkarmaların “çoğunlukla Demokratlar” olacağını ekleyerek, kapanmalardan “çok fayda” sağlanabileceğini söyledi.

Kapanma Ne Anlama Geliyor?

Hükümet kapanması, federal bütçenin “gereksiz” görülen kısımlarının durması anlamına geliyor. 1980’den beri 15 kez yaşanan bu durum (en uzunu 2018-2019’da 34 gün süren Trump dönemi kapanması), yüz binlerce federal çalışanı etkiliyor.

Yaklaşık 400.000 federal çalışan geçici izne (furlough) çıkarıldı; polis, asker ve hava trafik kontrolörleri gibi “temel” personel çalışmaya devam ediyor ancak maaş almayacak. Kapanma sonunda geri ödeme yapılacak, ancak Trump’ın “çok sayıda kişiyi işten çıkarma” tehdidi, özellikle Demokrat eğilimli çalışanları hedef alabilir.

• Savunma Bakanlığı’nda 406.000 sivil personel çalışmaya devam edecek, ancak maaş gecikmeleri yaşanacak.

• Küçük işletme kredileri durdu, ekonomik veri yayınları (örneğin BLS istatistikleri) ertelendi; bu, Fed’in kararlarını etkileyebilir.

• Gıda yardımı (SNAP ve WIC) Ekim ayı için devam edecek, ancak uzun kapanmada kesintiler olabilir.

• Ulusal parklar, müzeler (Smithsonian ve Ulusal Hayvanat Bahçesi en az 6 Ekim’e kadar açık kalacak) ve turistik yerler kapanabilir; çöp toplama ve yol bakımı duracak.

• FDA gıda denetimleri ve ilaç incelemeleri devam edecek, ancak rutin kontroller azalacak; halk sağlığı riskleri artabilir.

• Göçmenlik işlemleri yavaşlayacak; vize ve yeşil kart başvuruları ertelenecek.

• Sosyal Güvenlik ve Gazi Yardımları devam edecek, ancak yeni başvurular gecikecek.

• Hava yolculuğu devam edecek, ancak gecikmeler olabilir. Konut kredileri (FHA ve USDA) durabilir; vergi iadeleri gecikecek.

X platformunda kullanıcılardan bazıları Demokratları suçlarken, diğerleri Trump’ı eleştiriyor. Örneğin, Senato Azınlık Lideri Chuck Schumer, “Cumhuriyetçiler sağlık krizini çözmek yerine kapanmaya neden oldu” derken, Beyaz Saray “Demokrat Kapanması” etiketini kullandı.

Kapanma, Trump’ın ikinci dönemindeki kutuplaşmayı yansıtıyor. Cumhuriyetçi Senato Çoğunluk Lideri John Thune, “Gereksizdi, Demokratlar sol tabanlarını tatmin ediyor” dedi.

Demokrat Temsilciler Meclisi Lideri Hakeem Jeffries ise Cumhuriyetçileri “Amerikalıları incitmekle” suçladı. Uzmanlar, kısa süren bir kapanmanın etkilerinin sınırlı olacağını, ancak uzarsa ekonomiyi sarsabileceğini belirtiyor.

Uluslararası açıdan, bu kriz ABD’nin güvenilirliğini zedeliyor. NATO müttefikleri ve ticaret ortakları, veri gecikmeleri nedeniyle ekonomik belirsizlik yaşayabilir. Trump’ın “Project 2025” gibi federal reform tehditleri, kapanmayı kalıcı kesintilere dönüştürebilir.

Kısa vadede ekonomik darbe sınırlı olsa da, uzun vadede güven erozyonu ve siyasi kutuplaşma artabilir.

Tarihsel olarak, kapanmalar ortalama 8-10 gün sürüyor, ancak 2018’deki gibi uzarsa milyarlarca dolarlık kayıp yaşanabilir.

ABD’nin bu krizden çıkışı, bipartizan uzlaşma kapasitesini test edecek – aksi takdirde, küresel ekonomi de etkilenecek.