Afganistan’ın kuzeyinde yer alan Bagram Hava Üssü, son kırk yılın en kritik jeopolitik sembollerinden biri olageldi. Sovyetler tarafından inşa edilen, ardından ABD ve NATO güçlerinin Afganistan’daki ana karargâhı haline gelen bu üs, yalnızca askerî operasyonların değil, aynı zamanda büyük güç rekabetinin de sahnesiydi. Donald Trump’ın yeniden gündeme taşıdığı “Bagram’ı geri alma” söylemi, Washington’un Afganistan politikasında ve daha geniş Avrasya denkleminde yeni bir yön arayışına işaret ediyor.
Bagram Üssünün Stratejik Önemi
Bagram, Kâbil’in yaklaşık 50 km kuzeyinde, biri 3,6 km diğeri 3,0 km uzunluğunda iki beton piste sahip bir hava üssü. 2001 sonrası ABD işgaliyle birlikte üs, Afganistan’daki askerî operasyonların merkezi haline gelmiş; lojistik destekten hava saldırılarına, özel operasyonlardan diplomatik görüşmelere kadar çok geniş bir rol üstlenmiştir.
Üssün kapasitesi, zirve döneminde 10.000’den fazla personeli barındırabilecek düzeye ulaşmış, hastaneler, koğuşlar, hatta Batılı fast-food zincirleri ile adeta küçük bir Amerikan kasabasına dönüşmüştür. Ancak aynı zamanda, Bagram’daki tutukevinde sistematik işkence ve kötü muamele iddiaları, ABD’nin Afganistan’daki imajını ciddi biçimde zedelemiştir.
2021’de Biden yönetiminin ani çekilme kararıyla üs boşaltılmış; teçhizat kısmen imha edilmiş, kalanlar ise yağmalanarak Taliban’ın eline geçmiştir. Bugün Bagram, Taliban yönetiminin kontrolünde, geçmişin bir “hayalet üssü” olarak varlığını sürdürmektedir.
Trump’ın Motivasyonları
Trump’ın Bagram talebinin ardında birkaç temel faktör öne çıkıyor.
Sembolik Güç Gösterisi: Sovyetler tarafından inşa edilen bir üssün yeniden ABD tarafından “geri alınması”, hem Washington’un küresel caydırıcılığını hem de Trump’ın kişisel liderlik imajını pekiştirme amacı taşımaktadır. Jeostratejik Konum: Afganistan, Çin, İran, Pakistan ve Orta Asya cumhuriyetlerinin kesişim noktasında yer alır. Trump’ın özellikle “Bagram’ın Çin sınırına bir saatlik mesafede olduğu” vurgusu, bu hamlenin ABD–Çin rekabeti bağlamında okunması gerektiğini gösteriyor.
Diplomatik Pazarlık Stratejisi: Analistler, Trump’ın Bagram talebinin gerçekte uygulanabilir bir hedef olmaktan ziyade müzakere masasında daha küçük kazanımlar (silahların iadesi, sınırlı üs kullanımı ya da diplomatik imtiyazlar) elde etmeyi amaçlayan bir pazarlık kozu olabileceğini ileri sürüyor.
Engeller ve Zorluklar
Bagram’ın “geri alınması” fikri, retorik düzeyde cazip görünse de, pratikte birçok engelle karşı karşıya:
Taliban’ın Meşruiyeti: Taliban, 2020 Doha Anlaşması’nı referans alarak ABD’nin herhangi bir askerî varlığına kesin bir biçimde karşı çıkmaktadır. Bagram’ın devri, Taliban’ın ideolojik temelleriyle çelişir.
Lojistik Maliyetler: Üssün yeniden inşası, askeri personelin sevkiyatı ve güvenliğinin sağlanması ciddi maliyet ve operasyonel yük gerektirir.
Bölgesel Tepkiler: Çin, Rusya ve İran gibi aktörler, Afganistan’da ABD’nin yeniden üs elde etmesine karşı çıkacaktır. Nitekim Pekin, “Afganistan’ın geleceğinin yalnızca Afgan halkı tarafından belirlenmesi gerektiği” mesajıyla bu konudaki tutumunu netleştirdi.
ABD İç Siyaseti: Amerikan kamuoyunda Afganistan’daki uzun süreli askerî varlığın yarattığı yorgunluk, yeni bir “geri dönüş” projesine karşı güçlü bir toplumsal direnç oluşturabilir.
Sonuç: Bir Üs mü, Yoksa Bir Müzakere Kozu mu?
Trump’ın Bagram çıkışı, ABD’nin Afganistan’daki askerî varlığını fiilen yeniden tesis etme planı olmaktan çok, hem içeride hem de dışarıda pazarlık gücünü artırmaya yönelik bir girişim olarak görülmelidir. Bagram’ın gerçekçi biçimde ABD’nin eline geçmesi olası görünmüyor. Ancak bu talep, Trump’ın dış politika söyleminde sembolik değer taşıyan, Washington’un caydırıcılık kapasitesini yeniden tesis etme iddiasının bir parçası olarak önemlidir.
Dolayısıyla, Bagram Üssü tartışması yalnızca Afganistan’a dair değil, ABD’nin küresel rolünü, büyük güç rekabetindeki konumunu ve Trump’ın “Amerika’yı yeniden güçlü kılma” vizyonunu da yansıtmaktadır.
Yorum bırakın